ERAM và ATACMS: phương án thay thế Tomahawk cho Ukraine

Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump quyết định không cung cấp tên lửa hành trình tầm xa Tomahawk cho Ukraine ngay sau cuộc điện đàm với Tổng thống Nga Vladimir Putin, với lý do bảo toàn kho dự trữ, đã đặt ra câu hỏi về phương án thay thế. Theo Associated Press (AP) và chuyên gia quân sự Mark Montgomery, lựa chọn thực tế hơn trong ngắn hạn là tăng cung cấp hệ thống ERAM và tên lửa chiến thuật ATACMS để tạo áp lực chiều sâu vài trăm km từ tiền tuyến.

Tổng quan

Theo đánh giá đăng trên AP, thay vì Tomahawk, việc ưu tiên ERAM và ATACMS mang lại hiệu quả ngay trên chiến trường. Chuyên gia Mark Montgomery cho rằng, dù ERAM có tầm bắn ngắn hơn Tomahawk, nhưng đủ để Kiev gây áp lực lên toàn bộ mặt trận với chiều sâu tác chiến tới vài trăm km. Cùng với ATACMS, hai hệ thống này đáp ứng nhu cầu đòn tấn công chính xác trong bối cảnh Ukraine thiếu hụt vũ khí tầm xa.

ERAM – thiết kế chi phí thấp, linh hoạt tích hợp

Extended Range Attack Munition (ERAM) do General Atomics Electromagnetic Systems phát triển trong chương trình Ragnarok, được Tạp chí quân sự TWZ mô tả là giải pháp tên lửa hành trình tấn công “sản xuất nhanh, chi phí thấp” cho xung đột hiện đại. Một số thông số chính theo nguồn:

• Khối lượng khoảng 227 kg; chiều dài 3,4 m.
• Động cơ phản lực turbo; tốc độ dưới Mach 1.
• Tầm bắn ước tính 300 - 500 km tùy độ cao phóng.
• Dẫn đường kết hợp GPS/INS chống nhiễu, có khả năng điều chỉnh đường bay giữa chừng.
• Đầu đạn nổ mảnh 45 - 90 kg, hướng tới mục tiêu mặt đất như radar, hệ thống phòng không, kho vũ khí, hạ tầng.
• Nền tảng phóng: có thể tích hợp MiG-29, Su-27; tương thích F-16 nhờ thiết kế module.

ERAM được khởi phát từ năm 2023 nhằm thay thế các giải pháp đắt tiền như JASSM hay Tomahawk. Tháng 8-2025, Bộ Ngoại giao Mỹ phê duyệt bán 3.350 quả ERAM cho Ukraine với tổng giá trị khoảng 850 triệu USD do một Dubai Link mới Dubai888 Cá Cược châu Âu tài trợ. Mức chi phí ước tính 150.000 - 250.000 USD/quả cho phép sản xuất và sử dụng quy mô lớn. Theo mô tả nguồn, ERAM có thể phối hợp với UAV hoặc hệ thống tình báo để nâng cao độ chính xác.

ATACMS – tên lửa đạn đạo chiến thuật tầm ngắn

Army Tactical Missile System (ATACMS/MGM-140) là tên lửa đạn đạo chiến thuật do Lockheed Martin phát triển từ thập niên 1980, tập trung tiêu diệt mục tiêu hậu phương như sân bay, vị trí phòng không, pháo binh, hậu cần và chỉ huy. Theo nguồn, các đặc trưng chính gồm:

• Tầm bắn tối đa khoảng 300 km.
• Tốc độ siêu thanh.
• Dẫn đường quán tính kết hợp hiệu chỉnh vệ tinh, có khả năng kháng chế áp điện tử mạnh.
• Nhiều biến thể đầu đạn: chùm hoặc xuyên phá, kíp nổ điện tử.
• Giá khoảng 100.000 USD/quả (theo nguồn).

Tạp chí Topwar cho rằng, khi Quân đội Mỹ đưa vào trang bị dòng PrSM mới, khả năng chuyển giao ATACMS cho Ukraine sẽ tăng nhằm giảm gánh nặng duy trì vũ khí cũ.

Bảng so sánh thông số chính

Chiến thuật/chiến lược triển khai

Ứng dụng của ERAM

• Tấn công sâu vào hậu phương đối phương từ khoảng cách an toàn, nhờ phóng trên không và tầm bắn ước tính tới 500 km tùy điều kiện phóng.
• Giá thành thấp cho phép sử dụng với mật độ cao, phù hợp chiến thuật bão hòa và đánh phá các mục tiêu giá trị vừa như radar, kho vũ khí, cơ sở hạ tầng.
• Tận dụng GPS/INS chống nhiễu và điều chỉnh giữa chừng để tăng độ chính xác; có thể phối hợp UAV và hệ thống tình báo như nguồn mô tả.

Vai trò của ATACMS

• Đòn đánh nhanh nhờ tốc độ siêu thanh, phù hợp mục tiêu trọng yếu ở chiều sâu tới 300 km.
• Dẫn đường quán tính kết hợp hiệu chỉnh vệ tinh giúp duy trì độ chính xác trong môi trường gây nhiễu.
• Đa cấu hình đầu đạn hỗ trợ tiêu diệt mục tiêu phân tán hoặc kiên cố tùy biến thể.

Tác động và triển vọng

Theo AP và nhận định của Mark Montgomery, việc ưu tiên ERAM cùng ATACMS có thể giúp Ukraine khôi phục năng lực tấn công chiều sâu trong ngắn hạn mà không cần dựa vào Tomahawk. Với phê duyệt bán 3.350 quả ERAM (tháng 8-2025), nếu được chuyển giao đúng tiến độ và quy mô, khả năng tiến hành các đòn tấn công chính xác, giá trị/chi phí thuận lợi sẽ tăng lên. Cùng lúc, theo Topwar, việc Mỹ đưa PrSM vào trang bị mở ra dư địa chuyển giao ATACMS tồn kho.

Ở cấp độ khu vực, bộ đôi một hành trình phóng từ trên không (ERAM) và một đạn đạn đạo tầm ngắn (ATACMS) bổ sung cho nhau về quỹ đạo bay, thời gian tiếp cận và loại mục tiêu, tạo thêm lựa chọn hỏa lực tầm xa cho Kiev. Hiệu quả thực tế phụ thuộc vào dữ liệu mục tiêu, khả năng chỉ thị mục tiêu thời gian thực và quy mô cung cấp.

CTVX