Không quân Iran bộc lộ điểm yếu chiến lược trước tiêm kích tàng hình F-35

Cuộc đối đầu giữa tiêm kích tàng hình F-35 của Israel và chiếc Yak-130 của Không quân Iran đã minh chứng cho sự chênh lệch trình độ công nghệ sâu sắc trong cuộc xung đột hiện nay. Trong một video do quân đội Israel công bố, phi công F-35 đã dễ dàng hạ gục máy bay đối phương, biến nó thành một quả cầu lửa trên bầu trời. Yak-130 vốn là mẫu máy bay huấn luyện phản lực cận âm do Nga phát triển từ đầu những năm 1990, chỉ có khả năng chiến đấu hạng nhẹ và tốc độ chưa bằng một nửa so với F-35.

Khoảng cách công nghệ giữa các thế hệ máy bay

Kể từ khi chiến dịch tấn công bắt đầu vào ngày 28/2/2025, Iran đã buộc phải tung vào trận địa những phi đội máy bay cũ kỹ. Nhiều chiếc trong số đó được giới chuyên gia ví như những hiện vật bảo tàng, chỉ có thể duy trì hoạt động nhờ linh kiện gom góp. Trong khi Israel và Mỹ triển khai các tiêm kích F-35 với thiết kế tàng hình hiện đại, có khả năng xâm nhập không phận mà không bị phát hiện, thì không một máy bay nào của Iran sở hữu khả năng này.

Thực trạng này khiến bầu trời khu vực trở nên hỗn loạn. Theo báo cáo từ quân đội Mỹ, vào ngày 1/3, ba chiếc F-15 của Mỹ đã bị bắn rơi do sự cố bắn nhầm từ đồng minh trên bầu trời Kuwait. Ngay sau đó, vào ngày 2/3, một phi công Qatar đã bắn hạ hai chiếc Sukhoi Su-24 của Iran khi chúng tiến gần Vịnh Ba Tư. Dòng máy bay ném bom chiến thuật Su-24 này vốn đã ngừng sản xuất từ hơn 30 năm trước.

Phi đội lỗi thời và thách thức bảo trì

Phần lớn máy bay chiến đấu của Iran được mua từ trước cuộc cách mạng năm 1979. Những mẫu máy bay như F-4 Phantom II và F-5 đã trở thành những mắt xích yếu nhất trong hệ thống phòng thủ. Vào ngày 1/3, quân đội Israel đã phá hủy các chiếc F-4 và F-5 ngay trên đường băng tại sân bay Tabriz khi chúng chuẩn bị cất cánh. F-4 Phantom II là dòng máy bay đã bị Mỹ rút khỏi biên chế chiến đấu từ năm 1996.

Việc duy trì hoạt động cho đội bay lỗi thời là một thách thức cực hạn đối với Tehran. Do chịu lệnh trừng phạt kéo dài, Iran phải dựa vào các trung gian và Dubai88 hiện đang mở quốc tế để mua linh kiện từ các máy bay Boeing hoặc Airbus đã qua sử dụng với chi phí hoa hồng rất cao. Các vụ tai nạn do lỗi kỹ thuật thường xuyên xảy ra, điển hình là vụ rơi trực thăng Bell 212 vào năm 2024 khiến Tổng thống Ebrahim Raisi tử nạn.

Tác động đến chiến lược quân sự của Iran

Tính đến năm 2025, theo số liệu từ Flightglobal, Iran vận hành 218 máy bay chiến đấu, thấp hơn đáng kể so với con số 278 chiếc của Israel. Sự yếu kém của không quân đã buộc Iran phải chuyển dịch trọng tâm sang chương trình tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái (UAV). Tuy nhiên, cuộc chiến vào tháng 6/2025 đã phơi bày giới hạn của chiến lược này.

Dù Iran đã tìm ra một số lỗ hổng trong hệ thống phòng thủ của đối phương, họ vẫn không thể thực hiện được các đòn đánh chiến lược hiệu quả. Trong khi đó, các cơ sở sản xuất tên lửa, hạt nhân và chuỗi chỉ huy của nước này đã bị hư hại nghiêm trọng sau các đợt không kích chính xác từ các tiêm kích hiện đại của Mỹ và Israel.